Czasy najdawniejsze

Prawdopodobnie pierwszymi mieszkańcami było małżeństwo, które w wianie otrzymało skrawek wykarczowanego lasu i założyło nową osadę. Być może byli to potomkowie Mirona z Duchnic, a nawet jego przodka, który był właścicielem wsi Brwinowo w drugiej połowie XIII w.

Pierwsza pisana wzmianka o Otrębusach pochodzi z „Ksiąg ziemskich czerskich”. Na podstawie wpisu z 1417 roku poznajemy mieszkańców wsi, której ówczesna nazwa brzmiała Otrabussy. Wówczas należała do parafii Brwinów, powiatu błońskiego w ziemi warszawskiej, archidiakonatu biskupstwa poznańskiego. Wymieniony w dokumencie Jan z Otrabuss toczył sprawę z Mirosławem z Jaczewic o dziedziczenie Świdra.

W 1418 r. mamy pierwszą wzmiankę o wsi Ottrobusze w „Księgach ziemskich błońskich”. Liczne sprawy szlachty zamieszkałej w Otrębusach odnotowane zostały pod datami: 1421, 1422, 1426, 1427, 1428, 1430, 1431, 1432, 1433, 1437, 1439, 1455, 1473, 1475, 1480, 1490, 1505, 1509, 1513, 1528 r. Fakt uczestnictwa w procesach potwierdza, że była to szlachta, albowiem tylko takiego stanu obywatele mieli prawa sądowe. Jednak obszar ziemi przeznaczony do uprawy był w tym okresie niewielki, co daje pewność, że gospodarzyła tu szlachta zaściankowa.

Zapisy tych spraw wskazują na niezamożnych, ale już zasiedziałych właścicieli. Fakt niezamożności mieszkańców potwierdza zapis skargi złożonej do księcia Janusza z roku 1428, w którym: Fatka żona Piotra z Otrambusz i Jan z Otrambusz, pozywają Grzegorza z Czachowic za niewywiązanie się za prace jej syna, którego Grzegorz wziął na służbę, ale najwyraźniej płacić nie chciał.

Na podstawie wzmiankowanych dokumentów można również wyciągnąć wniosek, że wieś nie była wynikiem utworzenia parafii w Brwinowie, do której należała, choć położona na jej skraju pomiędzy lasem od południa i łąkami, by nie rzec bagnami, z pozostałych stron i z trudem możemy to założenie przyjąć.

Kto jednak mógł – dzieci kształcił. 1491_r. odnotowano na Akademii Krakowskiej żaka Jana syna Mikołaja z Otrębus.

W roku 1525 w księgach podatkowych Otrambusze wymieniane są jako wieś szlachecka bez kmieci.

W tym samym roku w „Księgach podatkowych warszawskich”. Mamy pierwsze informacje o wysokości nałożonego podatku od powierzchni upraw na właścicieli Otrębus.

Spis z roku 1580 r podaje: „Otrambusze mają 1 część 1 wł. (1 włóka = 30 mórg = ok. 18 ha – przyp. red.), 4 części po Vi wł., 1 część % wł., 2 części po % wł. Łącznie całkowity obszar wsi wynosił trzy i trzy czwarte włóki, czyli ok. 67,5 ha ziemi, uprawianej przez co najmniej osiem rodzin.

Wcześniej nieco, bo w 1528 r. w „Księgach ziemskich błońskich” zapisano: „Zmarła Anna, córka Mikołaja Ząba z Otrembusch żona Mikołaja z Olszanki pozostawiła po sobie 6 kop groszy praskich. Kozy i krowy wartości 2 kop gr. Kożuch wiewiórczy, suknia modra kołtrynowa, płaszcz arrasowy, kobierzec, skrzynia. Wszystko wartości 414 kopy gr przez co najmniej osiem rodzin.”

Mamy też i morderstwo. W 1594 r. Piotr, syn Zygmunta we dworze w Bninie, będącym w posesji Wacława Słupskiego, zabił Feliksa Otrębusza z ziemi warszawskiej, o co w 1595 r. pozywał go Adam Otrębusz.

Natomiast w 1603 r. ustanowiona została dziesięcina pieniężna dla nauczyciela szkoły w Brwinowie.

            Drugim, niezależnym ośrodkiem osadniczym w Otrębusach był folwark. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z XVI w. W XVIII w. powstały murowane zabudowania z których zachował się spichrz przy ul. Wiejskiej.

SKĄD WZIĘŁA SIĘ NAZWA OTRĘBUSY?

W dokumentach łacińskich nazwę wsi zapisywano jako Otrabussy, Ottrobusze, Otrambussewo, Otrambusche, Otrubusche.

Nazwa Otrębusy nie jest nazwą topograficzną ani dzierżawczą-jest nazwą kulturową, wynikającą z działalności założyciela wsi lub pierwszych jego mieszkańców. Mogą być dwa skojarzenia etymologiczne: od „otrębów”, a więc od przemiału zbóż w wiatraku, albo od „otrębić” – „otrębować” – trąbić po polowaniu, po bitwie. Przychylałbym się do pierwszego wyjaśnienia nazwy Otrębus od otrębów, tym bardziej że była to wieś prywatna, a nie królewska i służebna, której mieszkańcy obowiązani byli np. pełnić obowiązki osaczników w czasie polowań. Istnienie wiatraka już w XV w. byłoby wielce prawdopodobne, bowiem wówczas młyny wietrzne, czyli wiatraki, zaczęły się pojawiać na Mazowszu.

Prof. Marian Pokropek, artykuł archiwalny „U nas O.K.” nr 1,

Kolekcja numerów czasopisma – pod przyciskiem